काठमाडौं- लिबियामा आइतबार र सोमबार आएको बाढीमा परी ११ हजारभन्दा बढीको मृत्यु भएको लिबियाको रेड क्रिसेन्टको तथ्यांकले जनाएको छ। यद्पि सबैभन्दा बढी प्रभावित क्षेत्र डेर्नाका मेयरले भने बाढीमा परी मृत्यु हुनेको संख्या २० हजारसम्म पुगेको जनाएका छन्।
मृतकको संख्या बढ्दै गएपछि डेर्नाको किनारमा बगेका शव निकाल्ने काम चलिरहेको छ। पूर्वी लिबियाको सहरमा आँधी ड्यानियलका कारण दुईवटा बाँधहरू फुटेपछि आएको बाढीले ठूलो क्षति पुर्याएको हो। डेरनामा पसेको पानी ठूलो सुनामीजस्तै देखिएको बताइएको छ ।
लिबियाका राजनीतिज्ञहरूले विशुद्ध रूपमा प्राकृतिक प्रकोपको परिणाम यति ठूलो क्षति भएको बताइरहेका छन् भने विज्ञहरूले भने लामो समयदेखिको भ्रष्टाचार, सार्वजनिक पूर्वाधारको कमजोर मर्मतसम्भार र लिबिया दुई प्रतिद्वन्द्वी प्रशासनहरू बीच विभाजित भएको वर्षौंको राजनीतिक स्थिरताको परिणाम यो क्षति भोग्नुपरेको बताइरहेका छन्।
लिबियाका लागि अन्तर्राष्ट्रिय संकट समूहका वरिष्ठ विश्लेषक क्लाउडिया गज्जिनीले भने, 'अस्तव्यस्त राजनीतिक विवादका कारण बजेटको पर्याप्त परिचालन गर्न नसक्नुको परिणाम पनि यो क्षति भएको हो।' लिबियामा विगत तीन वर्षदेखि विकास बजेट आएको छैन र पूर्वाधार निर्माणका लागि रकम घट्ने र दीर्घकालीन आयोजनाका लागि रकम विनियोजन नभएको गज्जिनीले बताए।
'र दुई सरकारहरू मध्ये कुनै पनि ठूला योजनाहरू बनाउने वैधता प्राप्त गरेका छैनन्। यस्तो चीज जसले पूर्वाधारमा ध्यान केन्द्रित गर्दछ,' उनले थपे।
लिबियाका प्रतिद्वन्द्वी सरकारहरूलाई समर्थन गर्ने सैन्य बलहरू- अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा मान्यता प्राप्त एउटा पश्चिममा त्रिपोलीमा र एउटा देशको संसदद्वारा समर्थित पूर्वमा बेनघाजीमा रहेर सन् २०१४ देखि लडिरहेका छन्। सार्वजनिक लगानीको अभावको ठोस उदाहरण डेरनामा बाँधहरू भएको र जसको परिणाम विनाशकारी बाढीले पुर्याएको क्षति भएको उनले बताए।
अलजजीरासँग कुरा गर्दै डेर्नाका उपमेयर अहमद मद्राउडले सन् २००२ देखि बाँधहरूको उचित मर्मतसम्भार नभएको बताए। यसको मतलब लिबियाको लामो समयदेखि तानाशाह मुअम्मर गद्दाफीको सरकार र उनलाई क्रान्तिमा परास्त गरेपछि आएका प्रशासनहरू दुवैलाई नियन्त्रणमा लिइएको हो।
गत वर्ष, ओमर अल-मुख्तार विश्वविद्यालयका अन्वेषकहरूको एउटा पेपरले चेतावनी दुई बाँधहरूलाई तत्काल ध्यान दिनु आवश्यक भएको र 'बाढी जोखिमको उच्च सम्भावना' रहेको औंल्याएका थिए। यद्पि त्यसको मर्मतमा कुनै ध्यान दिइएको थिएन।
हिंसाको चक्र
बाढीले निम्त्याएको विनाश डेर्नाको लागि पछिल्लो त्रासदी थियो- लगभग ९० हजार जनसंख्या भएको सहर, जुन परम्परागत रूपमा देशको सांस्कृतिक राजधानीको रूपमा चिनिन्छ। यहाँ आईएसआईएस जस्ता समूहहरूले सन् २०१४ मा कब्जा गर्नका लागि निरन्तर आक्रमणहरु भइरहेका छन्।
तीन वर्षपछि लिबियाको पूर्वमा प्राथमिक अख्तियारको रूपमा हेरिने विद्रोही जनरल खलिफा हफ्तारले दुई वर्षको क्रूर घेराबन्दी पछि डेरनालाई नियन्त्रणमा लिए- जुन उनको शासनलाई अस्वीकार गर्न पूर्वको अन्तिम क्षेत्र रहेको थियो। शहरलाई गहन बमबारी र भयंकर ठूलो लडाइँले क्षति-विक्षत पारेको थियो।
अधिकारीहरूले कुनै पनि ठूला पुनर्निर्माण कार्यक्रममा लगानी नगरेको र वर्षौंदेखिको हिंसाको चक्रमा परेको डरना यसपटक थप बेदनामा परेको हो। 'आज डेरनामा काम गरिरहेको एक मात्र अस्पताल भाडामा लिइएको छ र जसमा पाँचवटा मात्रै बेडहरु छन्,' युएस लिबिया सम्बन्धको राष्ट्रिय परिषद्का अध्यक्ष हानी शेनिबले भने।
'यो नयाँ होइन। यो ४२ वर्षदेखि चलिरहेको छ। यसले गद्दाफीको समयदेखि राजनीतिक उथलपुथल निम्त्याएको छ। प्रत्येक स्वास्थ्य मन्त्री र प्रधानमन्त्रीले डेरनालाई प्राथमिकतामा राख्ने प्रतिबद्धता गरे पनि त्यसलाई पूरा गर्दैनन्,' उनले भने।
चरम भ्रष्टाचार
धेरैले अहिले स्थानीय अधिकारीहरूलाई दोष दिइरहेका छन्, जसले आँधीबेहरीको योजनामा लापरवाही गरेको आरोप लगाइएको छ।
आँधी आउनुभन्दा एक दिनअघि शनिबार डेरना नगर परिषद्ले फेसबुकमा सन्देश पोस्ट गर्दै कर्फ्यू लगाएर तटवर्ती क्षेत्रका बासिन्दालाई मात्रै खाली गर्न आग्रह गरेको थियो। सोमबार, अर्को सूचनार जारी गर्दै अवस्था 'विपत्तिजनक' भन्यो र तत्काल अन्तर्राष्ट्रिय सहायताको लागि अपिल गर्यो।
बुधवार अल अरेबियासँग कुरा गर्दै डेर्नाका मेयर अब्दुलमेनम अल-गैथीले अधिकारीहरूको कार्यको आलोचनालाई अस्वीकार गरे र उनीहरूले आवश्यक 'सबै सावधानी अपनाएको' र स्थानीयहरूलाई सूचित गरे जानकारी गराए। यद्पि स्थानीयले भने ढिलो जानकारी भएको बताइरहेका छन्।
'डेर्नाका अधिकारीहरूले उनीहरूको निर्णय ढिलो भएकोमा जिम्मेवारी लिनुपर्छ,' सादेक संस्थानका संस्थापक र निर्देशक अनस एल गोमतीले भने, 'स्पष्ट खतराको बाबजुद तिनीहरूको निष्क्रियताले हजारौंले ज्यान गुमाएको छन्।'
