काठमाडौं, असोज १६ — हिमाली क्षेत्रमा निरन्तर वर्षासँगै भएको भारी हिमपातले नेपालको पर्वतीय पर्यटन र सीमावर्ती जनजीवनमा प्रत्यक्ष असर पुर्याएको छ। हुम्लाको हिल्सामा भारी हिमपातका कारण ४१ नेपाली अलपत्र परेका छन् भने मनाङको हिम्लुङ हिमालमा हिमपहिरोमा परी मृत्यु हुने नेपालीको संख्या १५ पुगेको छ। यी दुवै घटनाले नेपालका उच्च हिमाली क्षेत्रमा मौसमजन्य जोखिम बढ्दै गएको र त्यसको प्रभाव पर्यटक तथा आरोही मात्र नभई पर्यटनमा निर्भर स्थानीय समुदाय र श्रमिकसम्म पुगेको देखाएको छ।
हुम्लाको उत्तरी सीमानाका हिल्सामा अविरल वर्षासँगै भएको भारी हिमपातपछि हिल्सा–ताक्लाकोट आवतजावत अवरुद्ध भएको छ। अध्यागमन अधिकृत विमल पौडेलका अनुसार नाम्खा गाउँपालिका–१, २ र ३ का ४१ नेपाली हिल्सामै रोकिएका छन्। उनीहरूमध्ये अधिकांश ताक्लाकोटमा व्यापार गर्दै आएका स्थानीय हुन्। गत शुक्रबार हिल्सा पुगेका उनीहरू हिमपात सुरु भएपछि सीमा क्षेत्रमा रोकिएका हुन्।
भारी हिमपातपछि चिनियाँ पक्षले कैलाश मानसरोवर यात्राका लागि सीमा आवतजावतसमेत बन्द गरेको छ। हिल्सामा कार्यरत अध्यागमन कर्मचारी पेमा लामाका अनुसार मौसममा सुधार आए सीमा असोज १८ अर्थात् अक्टोबर ४ देखि खुल्ने अपेक्षा गरिएको छ। चिनियाँ क्षेत्रमा सडक खुलाउने काम भइरहे पनि नेपालतर्फको सडक सञ्चालनमा अझै समय लाग्ने जनाइएको छ।
सशस्त्र प्रहरी बलका प्रहरी नायब उपरीक्षक नन्दबहादुर साउदका अनुसार हिल्सामा करिब दुईदेखि साढे दुई फिटसम्म हिउँ जमेको छ। हिल्सा पुग्न नारा लेक पार गर्नुपर्ने भएकाले त्यहाँ जमेको हिउँ हटाएर सडक सञ्चालनमा ल्याउन थप समय लाग्ने अधिकारीहरूले बताएका छन्। स्थानीयवासी र सुरक्षाकर्मी सडक खुलाउने प्रयासमा जुटेका छन्।
हिल्सा नाका यस वर्ष कैलाश मानसरोवर यात्राका लागि महत्वपूर्ण प्रवेशबिन्दु बनेको थियो। अध्यागमनका अनुसार यस वर्ष हालसम्म ६ हजार १० जना पर्यटकले हिल्सा हुँदै कैलाश मानसरोवर यात्रा गरेका छन्। तीमध्ये अधिकांश भारतीय नागरिक छन् भने बेलायत, अमेरिका र नेपालका पर्यटक पनि रहेका छन्। मुख्य तीर्थयात्रा सिजन अन्त्यतिर पुगिरहेका बेला भएको हिमपातले यात्रामात्र होइन, सीमावर्ती क्षेत्रमा व्यापार र दैनिक जनजीवनसमेत प्रभावित बनाएको छ।
उता मनाङको नार्पाभूमि गाउँपालिका–५ स्थित ७ हजार १२६ मिटर अग्लो हिम्लुङ हिमालमा गएको हिमपहिरोमा परी मृत्यु हुने नेपालीको संख्या १५ पुगेको छ। असोज ११ अर्थात् सेप्टेम्बर २७ मा हिमपहिरो जाँदा विदेशी आरोहीहरू आउनुअघि बाटो, क्याम्प र डोरी व्यवस्थापनका लागि पुगेका १६ नेपाली कामदार तथा सहयोगी कर्मचारी बेपत्ता भएका थिए। विदेशी आरोही भने त्यतिबेला आधार शिविरमा पुगेका थिएनन्।
खोज तथा उद्धार टोलीले बिहीबार थप आठ जनाको शव फेला पारेपछि मृतकको संख्या १५ पुगेको हो। तीमध्ये दुई शव नेपाली सेनाको हेलिकप्टरमार्फत चामे र छ शव फूगाउँ पुर्याइएको मनाङका सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी कृष्णप्रसाद पौडेलले बताएका छन्। एक जना अझै बेपत्ता छन्।
नेपाल नेसनल माउन्टेन गाइड एसोसिएसनको नेतृत्वमा सञ्चालन भएको खोज तथा उद्धार अभियानमा अनुभवी पर्वतीय गाइडहरू सहभागी छन्। कठिन मौसम र हिमाली भूगोलका कारण उद्धारमा चुनौती देखिएको थियो। मौसम प्रतिकूल हुँदा हेलिकप्टरसमेत तत्काल हिम्लुङ आधार शिविरसम्म पुग्न नसकेको थियो।
हिम्लुङ घटना हिमपहिरोको दुर्घटना मात्र बनेको छैन, नेपालको पर्वतीय पर्यटनको एउटा महत्वपूर्ण पक्षलाई पनि उजागर गर्ने घटना बनेको छ। विदेशी आरोहीहरू हिमाल चढ्नुअघि उनीहरूका लागि बाटो बनाउने, डोरी फिक्स गर्ने, क्याम्प तयार गर्ने र आवश्यक सामग्री व्यवस्थापन गर्ने नेपाली श्रमिक तथा पर्वतीय गाइडहरू नै उच्च जोखिमको अग्रपंक्तिमा रहने गरेका छन्। यसपटक पनि विदेशी आरोही पुग्नुअघि नै उनीहरू प्राकृतिक विपत्तिको चपेटामा परेका हुन्।
एकातिर हिम्लुङमा आरोहण पर्यटनका लागि काम गर्ने नेपाली श्रमिकको ज्यान गएको छ भने अर्कोतिर हिल्सामा हिमपातका कारण कैलाश मानसरोवर यात्राको अन्तिम चरणसमेत प्रभावित भएको छ। यसले नेपालको हिमाली पर्यटनमा सडक, मौसम र सुरक्षा केवल पर्यटकका लागि मात्र होइन, स्थानीय व्यापार, रोजगारी, तीर्थयात्रा र सीमावर्ती अर्थतन्त्रसँग प्रत्यक्ष जोडिएको विषय भएको देखाउँछ।
नेपालको पर्यटनका लागि हिमाल आकर्षणको केन्द्र मात्र होइन, हजारौँ परिवारको आम्दानीको आधार पनि हो। तर हिमाली क्षेत्रमा मौसमको चरित्र बदलिँदै जाँदा पर्यटनको सुरक्षा, उद्धार क्षमता, पूर्वसूचना प्रणाली र उच्च हिमाली क्षेत्रमा काम गर्ने नेपाली श्रमिकको सुरक्षा व्यवस्थालाई अझ गम्भीर रूपमा लिनुपर्ने देखिएको छ। अहिले हिल्सामा हिउँ हटाएर बाटो खोल्ने प्रयास भइरहे पनि हिम्लुङमा भने एउटा बेपत्ता श्रमिकको खोजी अझै बाँकी छ। हिमालमा पर्यटक पुग्ने बाटो खुला राख्नु जति महत्वपूर्ण छ, त्यो बाटो बनाउने र सुरक्षित राख्ने मानिसको जीवन सुरक्षित गर्नु पनि त्यत्तिकै महत्वपूर्ण प्रश्न बनेको छ।
